Welkom in Dessel

Een vleugje geschiedenis

Het grootste gedeelte van de geschiedenis van Dessel is verbonden met die van Mol en Balen. In de middeleeuwen vormden deze drie dorpen één voogdij, die eigendom was van het benedictijnenklooster van Corbie, een stadje niet ver van Amiens in Picardië. Omwille van de verre afstand tussen de abdij en haar goederen in de Kempen werden Mol, Balen en Dessel in de naam van de abdij bestuurd door een voogd, vandaar de benaming voogdij. In de Schepenbank, het belangrijkste rechterlijk en bestuurlijk orgaan van de voogdij, hadden de inwoners van Dessel slechts één vertegenwoordiger. De plaatselijke voogden en de hertog van Brabant ondermijnden echter al vlug de invloed en de macht van Corbie.

In 1559 besluit de abdij de voogdij Mol, Balen, Dessel te verkopen. Vanaf dan wordt zij bestuurd door Heren. De eerste in de rij was Godfried van Bocholtz. Het wapenschild van Alexander-Balthazar Roelants die de heerlijke rechten in 1666 kocht, werd in 1965 ook het officiële gemeentewapen van Dessel. Met de Franse revolutie verdwenen de feodale structuren en viel de voogdij uit mekaar in drie afzonderlijke gemeenten. De zelfstandigheid van Dessel werddefinitief met de Belgische onafhankelijkheid en werd sindsdien alleen nog bedreigd met de fusieplannen van de jaren zeventig, toen men van Dessel en Retie één gemeente wou maken.

Onafhankelijke gemeente

In de vroege middeleeuwen was Dessel niet alleen op bestuurlijk vlak van Mol afhankelijk, maar ook op kerkelijk vlak. De eerste sporen van een gebedshuis dateren van 1224. In dat jaar wordt Mattheus van der Haegen als kapelaan-koster vermeld, wat doet vermoeden dat er toen hier een kapel stond. De groei van de bevolking en de verre afstand tussen Dessel en de kerk van Mol deden de vraag naar een eigen zelfstandige parochie groeien. De kerkelijke overheid had wel oren naar deze vraag, vooral omdat in de winter de afstand tussen Dessel en Mol moeilijk te overbruggen was. De voorwaarde was echter wel dat de inwoners van Dessel bekwaam waren om een priester te onderhouden. In 1271 werd hierover een akkoord bereikt en kan Dessel als een zelfstandige parochie beschouwd worden. Ongetwijfeld een mijlpaal in de geschiedenis van onze gemeente. In 1971 werd het zevenhonderdjarig bestaan van Dessel dan ook uitbundig gevierd.

Inwoners in DESSEL op 31/12/1995: 8 400
Oppervlakte: 2 703 ha
Ligging: Antwerpen 60 km, Geel 15 km, Kasterlee 13 km, Lommel 19 km,
Mol 6 km, Retie 4 km, Turnhout 15 km, E34 op 7 km.

Naam: een eenvoudige verklaring voor de naam Dessel is nog niet gevonden. In 1481 schreef men Desgele, in 1658 vindt men de term Deschel terug tot in het midden van deze eeuw de Nederlandse spelling werd aangepast en het Dessel werd.

Zandwinning

Het witzand wordt uitgevoerd over de hele wereld. Door zijn hoge zuiverheid wordt het niet langer alleen voor de glasproductie gebruikt, maar ook als basisgrondstof voor glasvezel, keramiek, glazuur, email en silicaatchemie. De kruising van kanalen aan Sas 4, (Dessel-Witgoor) een unicum in Europa. Hier kruist het Kempisch Kanaal (verbindingskanaal of Maas-Scheldekanaal) met enerzijds zijn noordelijke aftakking het kanaal Dessel-Turnhout en anderzijds zijn zuidelijke aftakking Dessel-Kwaadmechelen.

Dessel, natuurlijk veelzijdig

De prachtige groengebieden die de gemeente rijk is (de gemeente is eigenaar van 290 ha bos) zijn uiterst geschikt voor wandel- en fietstoerisme. Deze gebieden worden doorsneden door oude Kempische kanalen die men vanop de passagiersboot "De Zander" via het water, maar ook langs de verharde jaagpaden per fiets naar alle windstreken kan volgen. Uniek in Europa is de kruising van kanalen aan sas 4.

>Het graven van deze kanalen ligt aan de grondslag van de wit zandontginning in Dessel en Mol. Toen een Mechelse schipper omstreeks 1850 met zijn vracht wit zand vanuit Zeebrugge naar een glasblazerij in de omgeving van Luik voer, werd zijn aandacht getrokken door het zand op de oevers van het kanaal in Dessel. Het was witter dan hetgeen hij aan boord had. Een onderzoek van het monster dat hij meenam, toonde aan dat het zand van de allerbeste kwaliteit was. De zandontginning heeft een zichtbare impact op het landschap. Grote waterplassen ontstaan en worden na ontginning, natuur- of recreatiegebied.

Recreatie (vraag informatie bij hotel-restaurant Alauda)

Wandelen (wandelingen van 5 tot 100 km)

Groesgoorpad
vertrek: brug Obis 10 km

Strimittenpad
vertrek: brug Obis 5 km

Geniet van dit stukje groen, we kunnen echter maar een tipje van dit natuurgebied beschrijven. De Kempense stuifduinen begroeid met paarsbloeiende heide, in fel contrast met de witte berken schitteren plaatselijk nog als relicten uit vervlogen tijden. De tamme kastanje uit zuid Europa en de Amerikaanse eik staan hier naast de meest voorkomende inlandse loofboom de zomereik. Verder kun je de moeraseik, de witte acacia, de zwarte els, de grove pijn, de vuilboom, reusachtige berk en de Amerikaanse vogelkers bewonderen.

Campinapad

Water is de leidraad van deze wandeling. Dessel heeft het voorrecht om gelegen te zijn op de waterscheidingslijn tussen het Maas- en Scheldebekken. De beken (Neten) hebben nog geen industrie geproefd; hier kunnen de kinderen nog pootje baden zonder huiduitslag, de ijsvogel een visje verschalken en de reigers broeden.

Het pad loopt verder nog langs de pomp (1842) op het marktplein; vroeger een krachtdadig hulpmiddel bij brand, het gemeentehuis (1934); gebouw in neorenaissancestijl, de boerentang (1747); de gebouwen een hoeve waarvan de eerste sporen dateren uit de veertiende eeuw en voor het laatst heropgebouwd werden door de abdij van Tongerlo in 1747, de gracht (1938); -irrigatie- in 1938 kreeg ing. Ulrich Kümmer van de regering de opdracht om een Kempens waterwegennet uit te bouwen met een hierbij aansluitend irrigatieplan, de aangrenzende landerijen te bevloeien. Een volledig kunstmatige waterloop en privé-gebied dat momenteel geheel bestaan uit vijvers en Canadese populieren. -flora- ten noorden van het berkenstrand tref je de gele plomp, de dotterbloem, de Gelderse roos en tronen de Oostenijkse dennen en de majestueuze zomereiken. -fauna- in de jaagt men er de sperwer. De sijzen zijn verzot op de elzenzaden. Kramvogels en koperwieken vinden er rust. De gier, ijsvogel en de blauwe reiger vissen er, het wit zand (1850); het wereldberoemde 'zand van mol' is afkomstig van een afzetting uit het plioceen tijdperk, het kruispunt van de kanalen; het gaat hier over Het Kempisch kanaal, ook wel Maas-Scheldekanaal genoemd enerzijds de noordelijke aftakking van het kanaal Dessel/Turnhout en anderzijds de zuidelijke aftakking van het kanaal Dessel/Kwaadmechelen, natuurgebied het goor; recreatiegebied, het campinastrand is er een gedeelte van, de pastorie (1780); opgetrokken in een sobere maar mooie classicistische stijl, de st-niklaaskerk (17de eeuw). De oudste gedeelten dateren vermoedelijk uit de 15de eeuw, de toenmalige kruiskerk kreeg er in de 18de eeuw een doopkapel en een sacristie bij. Bij het voornaamste kerkmeubilair mag de preekstoel (1693), het triomfkruis (17de eeuw) en het doksaal (1774) gerekend worden. De twee zijaltaren worden bekroond met schilderijen van de in Dessel geboren Karel Ooms.

Vijverpad
vertrek: vijvers 't Goor

Dit pad staat eveneens in het teken van het water. Het laat ons het samenspel van mens en natuur in zijn vele facetten bewonderen. Soms in fel contrast zoals de monotone dennenbossen tegenover de ordeloze, verstrengeld groeiende elzen in het broekbos. Geniet van de veelzijdigheid aan biotopen: vijvers, kanaaldijken, dennenbossen, akkers, weiden en stuifduinen.

Dessel zien en beleven - NUTTIGE INLICHTINGEN

VVV Dessel : Hannekestraat, 1 2480 Dessel
Tel .014/37 70 26, Fax: 014/37 23 89>

Beschikbare brochures:

Openbaar vervoer

Bezienswaardigheden

Beschermde monumenten en landschappen

Evenementen


Fietsen

Mountainsbikeroute

"Campinapad" 30 km, bewegwijzerd mountainbiketraject, erkend door BLOSO
startplaatsen: Pastorijplein, Dessel centrum,Brug Obis, Witgoor Dessel
verhuur: Fietsenhandel F. Jacobs, Meistraat 141 2480 Dessel tel.014/37 85 92 & Fietsenhandel L. Smets, Boeretangsedreef 1 2480 Dessel tel.014/37 73 73

Vaartketsersroute

45 km (verkorte route 35 km) bewegwijzerde route
startplaatsen: Ecocenter "De Goren" Mol (verhuur), Prinsenpark Provinciaal Domein Retie (verhuur), Vakantiehuis "De Linde" Retie